การใช้น่องบังคับม้า
เครื่องมือบังคับม้าหลักมี 3 อย่างคือ น่อง บังเหียน น้ำหนักตัว
การบังคับด้วยด้วยน่อง ส่วนใหญ่เราจะใช้กด หรือรีดไปข้างหน้าหรือข้างหลัง(พร้อมๆกับแซ่ในกรณีม้าใหม่) แต่มีหลายๆ ครั้งที่ใช้การกระแทกน่องก็คงแล้วแต่ว่าม้าโดนฝึกมาแบบไหนเช่นในอังกฤษกระแทก 1ที คือเดิน 2ที คือ แคนเตอร์ หรือในยุโรปส่วนใหญ่ใช้เสียง แต็กๆ จากกระพุ้งแก้มเป็นวิธีบอกให้เร็วขึ้น น่องดีและนิ่งคือ เป็นกรอบกำแพงติดกับตัวม้าตลอดเวลา ไม่กวัดแกว่งหรือกระแทกสีข้างให้ม้าสงสัยคำสั่ง แต่ติดไปตัวม้าตามการเคลื่อนไหวของไหล่และสีข้างม้า และไม่แข็งทื่อ
สำหรับมือใหม่ ส่วนมากจะใช้บังเหียนเลี้ยงตัว ทำให้ม้าโดนกระชากปากตลอดเวลา หรือใช้โกลนเป็นที่ปล่อยน้ำหนักเลี้ยงตัวจนทำให้น่องตีสีข้างม้าตลอดเวลา ทำให้จังหวะในการเดินเสียไป (เพราะการเลี้ยวนั้นต้องคำนึงถึงเท้านำซ้ายและขวาเป็นสำคัญ) ทำให้ม้ารับน้ำหนักไม่ถูกที่ จนอาจจะทำให้เอวหรือขาของม้าเสีย ที่จริงแล้วเราอาจจะกล่าวได้ว่าเราต้องนั่งด้วยน่องหรือเข่าก็แล้วแต่จะเข้าใจ เพราะ การบังคับน่องจะทำให้เรารู้จักการทรงตัวที่ดีบนหลังม้า ลดการกระแทกสีข้างม้า ทำให้ม้าไม่รำคาญและจดจำรายละเอียดในการประทับน่องแต่ละครั้ง ทำให้ม้าปากเบาสามารถเก็บม้าเข้าหามือคือคุมได้ง่าย ทำให้ม้าเคลื่อนที่ได้เป็นจังหวะ ม้าก็คงทน ที่สำคัญเจ้าของม้ามีความสุขครับ
ประโยชน์ของน่องคือ
- ทำให้เกิดกำลังดันไปด้านหน้าเช่นการกดหรือรีดน่องเพื่อเป็นสัญญาณในการให้เดิน
- เป็นเครื่องมือกำกับความเร็วเช่นการกดน่องเตือนให้เดินไวขึ้น
- เป็นแหนบผ่อนการกระแทกส่วนหลัง หรือการถนอมหลังเช่นก่อนจะหยุดนั้นการกดน่องหน้ารัดทึบหนีบให้ม้าเก็บขาหลังเข้าใต้ท้องก่อนแล้วจึงหยุดใช้ขาทั้งสี่ยันพื้น หรือเพื่อป้องกันการเลื่อนไถลของก้นขณะดึงบังเหียนเพื่อหยุดเดิน เพราะการเลื่อนก้นหรือที่เราเรียกว่าโยกเอวเป็นสัญญาณในการบังคับม้าให้เดินเป็นจังหวะ
- ใช้คุมทิศทางในการเคลื่อนที่คล้ายหางเสือเช่นเมื่อม้าเดินเฉไม่ตรงทางก็ใช้น่องกันเพื่อให้อยู่ในแนวเดิม ไม่ให้เดินส่ายไปมา
- ใช้เป็นเครื่องปัดส่วนท้ายให้เคลื่อนที่ไปทางข้างคือในเวลาเลี้ยวก็ใช้น่องกดบริเวณหลังรัดทึบเพื่อให้ม้าเก็บขาหลังและเลี้ยวได้ไวขึ้น(เป็นการดัด รักษากระดูกหลัง)
- บังคับส่วนท้ายเฉพาะขาให้ทำงานไขว้กัน เช่นโขยกผิดขา ซึ่งมี 2 อย่างคือ 1.ออกขานำผิด และ2.ขาหลังไม่สัมพันธ์กับขาหน้า เช่นขาหน้าขวานำ ควรให้ขาหลังขวาตามแต่ให้ขาหลังซ้ายตาม(เป็นอันตรายแก่ม้าอย่างมากควรให้ผู้มีทักษะที่ดีเยี่ยมเป็นผู้ฝึก)
สรุปหน้าที่ของน่องคือ
- น่องบังคับ คือใช้กดหรือรีด เพื่อให้เคลื่อนที่ไปข้างหน้าหรือทางข้าง
- น่องกัน คือน่องที่ใช้ต้านเป็นกำแพงป้องกันการปัดท้ายของม้า
- น่องอนุโลม คือการประทับน่องแนบกับม้าเฉยๆ
ข้อพึงระวัง การกระแทกน่องนั้นอาจจะทำให้ม้าตกใจ และอาจจะทำให้ผู้ฝึกเสียการทรงตัว ถ้าม้ากระโจนในขณะนั้นอาจทำให้ผู้ฝึกตกม้า หรืออาจจะกระชากบังเหียนเพื่อรักษาการทรงตัวจนทำให้ม้าเจ็บ ดังนั้นจึงพบเห็นการบังคับม้าแบบนี้น้อยมากเพราะเป็นอันตรายทั้งม้าและผู้ฝึก
ที่มาจาก : vrhosreman